خلاصه ضرورت انجام طرح:

بلایا باعث رنج و خسارات عظیم انسانی می‌شوند. تنها در سال ۲۰۱۸، ۳۱۵ رویداد فاجعه‌ بار ژئوفیزیکی و مرتبط با آب و هوا در پایگاه داده بین‌المللی بلایا ثبت شد که منجر به ۱۱۸۰۴ مورد مرگ و میر و بیش از ۶۸.۵ میلیون نفر آسیب ‌دیده در سراسر جهان و ایجاد ۱۳۱.۷ میلیارد دلار خسارت اقتصادی شد.(۱) با وجود پیشرفت‌های مداوم در سیستم‌های آمادگی و واکنش به بلایا ( (DPRدر طول دهه‌های متمادی، کشورها هنوز با چالش‌های زیادی در مدیریت اثرات انسانی و اقتصادی بلایا روبرو هستند، پدیده‌ای که احتمالاً با تاثیر تغییرات اقلیمی بدتر خواهد شد.(۲) امروزه، جهان با تعداد بی‌سابقه‌ای از فوریت‌های انسانی ناشی از درگیری‌های مسلحانه و بلایای طبیعی روبرو است. تعداد پناهندگان و آوارگان داخلی از پایان جنگ جهانی دوم تاکنون رو افزایش و نیاز به خدمات سلامت جمعیت محسوس است..
بحران ها، اتفاقات، مواد و فعالیت‌های انسانی و اجبار زندگی امروزی، وضعیت خطرناکی هستند که ممکن است باعث از دست رفتن جان، آسیب ها یا سایر اثرات بهداشتی، خسارت به اموال، از بین رفتن معیشت و خدمات، اختلال اجتماعی و اقتصادی یا آسیب‌های زیست‌محیطی شوند. این موارد به عناوین زیر طبقه‌بندی می‌شوند: اقلیمی، بیولوژیکی، ژئوفیزیکی، هواشناسی، تکنولوژیکی و ساخته دست بشر، و غیر تکنولوژیکی.
بطور عموم برای هر بحران و بلایا ۵ اقدام لازم است: پیشگیری (prevention)، مهاجرت (migration)، آمادگی (preparedness)، پاسخ یا واکنش (response) و بازیابی (recovery). مهاجر به معنای «افرادی است که محل سکونت همیشگی خود را ترک می‌کنند یا از آنجا فرار می‌کنند تا به مکان‌های جدید بروند تا فرصت‌ها یا چشم‌اندازهای امن‌تر و بهتری را جستجو کنند. مهاجرت می‌تواند داوطلبانه یا غیرداوطلبانه باشد، اما اغلب اوقات ترکیبی از انتخاب‌ها و محدودیت‌ها در آن دخیل است.»(۵)این تعریف همچنین شامل پناهندگان و پناهجویان بی پناه مانده ناشی از بحرانهای طبیعی یا جنگ باشد.(۶) مهاجرت از راهبردهای لازم برای کاهش تلفات انسانی است که باید در روند برخورد با بحران به آن توجه شود. جابجایی برنامه‌ریزی‌شده فرآیندی برنامه‌ریزی ‌شده است که در آن افراد یا گروه‌هایی از خانه‌های خود نقل مکان می‌کنند یا از آنها دور می‌شوند، در مکانی جدید اسکان داده می‌شوند و شرایطی برای بازسازی زندگی خود فراهم می‌کنند. جابجایی برنامه‌ریزی‌ شده تحت اختیار دولت انجام می‌شود، می تواند در محدوده منطقه ای و یا در داخل مرزهای ملی انجام شود. این امر برای محافظت از مردم در برابر خطرات مربوط به بلایا و تغییرات زیست‌محیطی، و نیز وقایع جنگی، صورت می گیرد.(۷) حفاظت به «تمام فعالیت‌هایی که با هدف کسب احترام کامل به حقوق فرد مطابق با نص و روح نهادهای قانونی مربوطه یعنی قانون بین‌المللی حقوق بشر (IHRL) و قانون بین‌المللی پناهندگان(IRL) ، اشاره دارد.
در زمان وقوع بلایا، بیمارستان‌ها نقش حیاتی و جدایی‌ناپذیری در نظام سلامت دارند و با ارائه خدمات درمانی ضروری به جوامع خود، از ارکان اصلی تاثیر گذار در نتیجه نهایی بحران هستند. هر رویدادی که باعث تخریب زیرساخت‌ها یا افزایش ناگهانی تعداد بیماران شود – مانند بلایای طبیعی، حملات تروریستی یا حوادث شیمیایی، زیستی، پرتوی، هسته‌ای و انفجاری – نه تنها نیازمند یک واکنش هماهنگ و چندبخشی در سطح منطقه‌ای و ملی است بلکه باید تداوم در خدمات نیز وجود داشته باشد.
در نبود برنامه‌ریزی مناسب برای شرایط اضطراری، نظام سلامت محلی به‌راحتی می‌تواند در جریان یک بحران از ظرفیت خود فراتر رفته و توان خدمات دهی خود را از دست بدهد. کمبود منابع، افزایش شدید تقاضای خدمات پزشکی و اختلال در ارتباطات و زنجیره تامین، موانع جدی در ارائه خدمات درمانی ایجاد می‌کنند. برای اینکه مراکز درمانی بتوانند در برابر این چالش‌ها مقاومت کنند، بیمارستان‌ها باید آمادگی مقابله با بحران و اجرای اقدامات اولویت‌دار و حیاتی را داشته و تاب آوری کافی نیز داشته باشند.
باید بدانیم بیمارستان‌ها علاوه براینکه مجموعه‌هایی پیچیده، موثر و کارآمد هستند، در عین حال آسیب‌پذیر و شکننده اند که به پشتیبانی بیرونی و خطوط تامین وابسته‌اند. ازجمله موارد مهم پشتیبانی تاب آوری بیمارستان، تامین آب و برق و سوخت در دراز مدت و نیز تامین وسایل و تجهیزات خدمت رسانی به بیماران است. علاوه بر این، با توجه به سیاست‌های کاهش هزینه و افزایش بهره‌وری، بسیاری از بیمارستان‌ها تقریباً همیشه با ظرفیت کامل فعالیت می‌کنند که ممکن است ظرفیت و یا آمادگی بیمارستان در خدمات دهی را کاهش دهد. در زمان بحران، قطع ارتباطات، توقف خدمات پشتیبانی یا اختلال در تحویل تجهیزات می‌تواند عملکرد حیاتی بیمارستان را مختل کند، و حتی افزایش نه‌چندان زیاد تعداد بیماران نیز ممکن است بدلایل مختلف از جمله نبود پرسنل، آسیب زیرساخت، بیمارستان را فراتر از توان واقعی‌اش تحت فشار قرار دهد. کمبود نیروی انسانی و تجهیزات ضروری نیز می‌تواند دسترسی به مراقبت و ایمنی شغلی و روانی کارکنان را کاهش دهد. حتی بیمارستان‌های آماده هم برای مدیریت پیامدهای یک فاجعه با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌شوند. در چنین شرایطی، اجرای منظم و سیستماتیک اقدامات اولویت‌دار، کلید یک پاسخ سریع و موثر است. برای نیل به این هدف شرایط مختلفی تعریف شده است. شامل: فرماندهی و کنترل (command & control)، ارتباطات (communication)، ایمنی و امنیت (safety & security)، تداوم خدمات ضروری (continuity of essential services)، منابع انسانی (human resources)، مدیریت تامین و پشتیبانی (logistics & supply management)، بهبود پس از بحران (post-disaster recovery).(
مراکز درمانی که به دلیل وقوع یک حادثه یا بلای مرتبط با بحران، با تقاضای بیش از حد برای خدمات درمانی روبه‌رو می‌شوند، باید وضعیت اجرای هر یک از اقدامات فهرست ‌شده را بررسی و آمادگی اجرای سریع و کامل هر یک از این اقدامات را داشته و قابلیت تطابق با نیاز را نیز داشته باشند.(۳) بر این مبنا و وقوع دفاع ۱۲ روزه خرداد ۱۴۰۴ مطالعه حاضر سعی دارد آمادگی، نحوه عملکرد و خدمات رسانی بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی تهران را با استفاده از دستورالعمل ها و چک لیست های موجود داخلی و بین المللی مورد ارزیابی و بررسی قرار دهد.

مجری: دکتر محمد تقی بیگ محمدی

کد اخلاق: IR.TUMS.IKHC.REC.1404.390